زینک چیست؟

زینک یا پلیت از عناصر بسیار مهم و ضروریدر صنعت چاپ است ، برای درک بهتر این مفهوم این مقاله را دنبال کنید.

واژه لیتوگرافی در فارسی به معنای چاپ سنگی است که برگرفته از یکی از روش های چاپ بسیار قدیمی است که بعدها مورد بررسی قرار گرفته و به تکنولوژی تولید فیلم و زینک معروف شده است.

زینک ورقی فلزی، پلاستیکی یا کاغذی با ابعاد مشخص است که در لیتوگرافی طرح مورد نظر برای چاپ را روی آن کپی می‌کنند و در چاپ افست از آن استفاده می‌شود. زینک نام مصطلحی در صنعت چاپ در ایران برای معادل Printing Plate یا به طور خلاصه Plate از زبان انگلیسی است. در انگلیسی زینک (به انگلیسی:Zinc) به معنای فلز «روی» است.

زینک

انواع زینک‌ها (پلیت)

پلیت‌های دیازو

پلیت‌های فتوپلیمر

این دو نوع پلیت با لایه‌ای از ترکیبات مواد آلی پوشش داده می‌شوند و عموماً برای تیراژهای چاپی بالا بکار گرفته می‌شوند.

پلیت‌های هالید نقره

که بنا به نوع پوشش و مورد مصرف به سه دسته تقسیم می‌شوند:

الف) پلیت هالید نقره معمولی که با لایهٔ حساس به نور، مشابه فیلم‌های عکاسی پوشش داده می‌شود.

ب) پلیت هالید نقره با پایهٔ فیلم (پلیت پلی‌استری) که عموماً در چاپ تک رنگ کاربرد دارد.

ج) پلیت هالید نقره با پایهٔ فلزی که فقط برای سیستم‌های خروجی مستقیم پلیت (ctp) کاربرد دارد.

پلیت‌های دو فلزی

که دارای یک لایهٔ پلیمری از قبل حساس شده هستند. دو نوع شناخته شده تر آن عبارتند از:

الف) پلیت‌های با روکشی مسی بر روی فولاد ضد زنگ یا آلومنیوم

ب) پلیت با روکش کرم روی مس

پلیت‌های الکترواستاتیکی

پلیت‌های الکترواستاتیکی نیز بر دو نوع هستند:

 

الف) پلیت با ترکیبات معدنی و غیر آلی نور رسانا

ب) پلیت‌های با ترکیبات مواد آلی نور رسانا

پلیت‌های افست خشک (بدون آب)

که فقط در ماشین چاپ افست خشک (بدون آب) استفاده می‌شوند. استفاده از این نوع پلیت‌ها نیاز به مرکب ویژه دارد.

پلیت‌های زدودنی

که به صورت دیجیتالی حساس می‌شوند (نیازی به طی مراحل شیمیایی ندارد) و در دو نوع پایهٔ فلزی و پلی استر ی عرضه می‌شوند.

پلیت‌های حساس به حرارت

مراحل حساس نمودن و ظاهر کردن این پلیت‌ها کاملاً شبیه به تهیه فیلم لیتوگرافی با دستگاه ایمیج ستر می‌باشد.

در این نوع از چاپ، بعد از طراحی فایل‌ها، ابتدا در لیتوگرافی تبدیل به صفحات فلزی شده و سپس این صفحه‌ها به چاپخانه ارسال می‌شود تا عملیات چاپ بر روی کاغذ انجام شود.

در فرآیند لیتوگرافی، در ابتدا فایل‌ها به چهار رنگ اصلی تقسیم می‌شوند و سپس تصویر مربوط به هر رنگ با نوعی پلیمر مخصوص بر روی صفحه‌ی فلزی چاپ می‌شود.

جالب است بدانید که جنس سطح این ورقه‌ی فلزی از موادی تشکیل شده است که به هیچ عنوان مرکب چاپ را به خود جذب نمی‌کند ولی در عوض جنس مواد پلیمری که طرح را با آن را بر روی زینک چاپ می‌کنند بسیار جذب کننده مرکب است. برای ساخت زینک یا پلیت دو روش وجود دارد که روش قدیمی‌تر آن که امروزه هم هنوز کم و بیش مورد استفاده قرار می‌گیرد از دستگاهی به نام ایمیج ستر (Image Setter) استفاده می‌شود.

لیتوگرافی و فرآیند چاپ آن

دستگاه Image Setter هر چهار فایل تفکیک شده از فایل اصلی را با رنگ مشکی بر روی یک طلق شفاف، پرینت می‌گیرد. در واقع دستگاه ایمیج ستر یک پرینتر سیاه و سفید بزرگ لیزی است که تنها قادر است بر روی طلق شفاف پرینت بگیرد و از دقت چاپ و رزولوشن پرینت بالایی بهره می‌گیرد.

حال در مرحله بعد پس از اینکه طلق‌ها آماده شد، آن‌ها را بر روی زینک‌های خام چسبانده و با گیره‌های مخصوصی فیکس می‌کنند. سطح زینک خام از ماده‌ی پلیمری جاذب مرکب پوشانده شده است و در طی فرآیند ساخت زینک قسمت‌های اضافی از روی سطح آن برداشته می‌شود تا فقط بخش‌های طرح باقی بماند. در حقیقت عملیات چاپ بر روی زینک برعکس حالت معمول انجام می‌شود.

گفتنیست که جنس مواد پلیمری که سطح زینک را می‌پوشاند، به نور فرابنفش بسیار حساس است و اگر در مقابل آن قرار بگیرد، به سرعت تبخیر می‌شود.

حال در مرحله بعد، پس از اینکه طلق‌های شفاف که به آنها فیلم نیز گفته می‌شود را بر روی زینک بستند، آنها را در محفظه‌ای قرار می دهند تا نور ببینند. در اثر نور دیدن در بخش‌هایی از زینک که در مقابل طلق شفاف قرار گرفته و نور به آن برخورد می‌کند، مواد پلیمری تبخیر شده و از بین می‌روند، اما در بخشی که زینک در مقابل بخش‌های سیاه شده‌ی فیلم قرار می‌گیرد و نور به آن نمی‌تابد، مواد پلیمری باقی می‌مانند. سپس زینک را در محلولی قلیایی (از مشتقات آمونیاک) شستشو می‌دهند تا بخش‌های باقی مانده‌ی مواد پلیمری که نور دیده‌‍اند، ولی هنوز کم و بیش بر سطح زینک باقی مانده‌اند، پاک شوند و اصطلاحاً زینک ظاهر شود. در مرحله بعد، زینک در محلولی دیگر شستشو داده می‌شود تا بخش‌های نور ندیده‌ آن تثبیت شوند.

بنابر این ساخت زینک در این روش، شامل تهیه فیلم و سپس ساخت زینک است . اما روش‌های جدیدتری نیز وجود دارد که در آن از دستگاهی به نام Plate Setter (پرینتر زینک) استفاده می‌شود که بدون درست کردن فیلم، به طور مستقیم زینک ساخته می‌شود. به این صورت که فایل از کامپیوتر به دستگاه ارسال می‌شود و زینک آماده، از دستگاه خارج می‌شود.

گفتنیست که به ورقه فلزی تولید شده در حالت اول زینک و در حالت دوم پلیت گفته می‌شود.

منبع: ویکی پدیا